هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
62
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
علامت مانده [ است ] . اين قلعه به مقدار 300 ذرع تخمينا مشرف بر راه است . راه در زير آن قلعه بر كنار رودخانه مىرود ، اما بسيار تنگ [ است ] . در ايّام سلف ، همانا اين راه تنگ مسدود بوده ، الّا به اذن صاحب سد . علامت ديوار سد باقى است . « 1 » ديگر چيزى كه قابل تحرير باشد ، نديدم . [ سرخ رباط ] 2 ساعت از ظهر گذشته ، به « سرخ رباط » رسيديم . به قدر يك ميدان اسب به « سرخ رباط » مانده ، « رباط » ديگر هست در طرف راست راه ، كه اسم آن « ارى » « 2 » است . در آن جا شنيديم كه در « سرخ رباط » عمارت پادشاهى است . بسيار خوشحال شديم كه امشب در سايهء « سراى سلطانى » فارغ از گزند آسمانى به سر مىبريم . وقتى كه رسيديم ، جائى را ديديم كه لايق اصطبل دهقان نيست ، چه جاى منزل
--> . ق . به ظهور آمد ، فتح قلعه اولاد است از قلاع مشهورهء مازندران . » ( تاريخ عالمآراى عباسى ، 2 / 542 - 543 ) . در سال 1007 ه . ق . شاه عباس جهت به دست آوردن الوندديو و ديوساران مازندران به اين منطقه لشكر كشيد ، اما الوندديو خود را به دربار شاه صفوى رساند و اظهار عجز اطاعت و درماندگى كرد . ناصر الدين شاه قاجار در خاطرات سال 1282 ه . ق . مىگويد : « قلعه اولاد از سر گردنهء فيروزكوه كه به طرف سوادكوه سرازير شديم ، طرف دست چپ سر كوه است . » ( سفرنامه ، نقل از التدوين ، 33 ) . اگر نشانى ناصر الدين شاه درست باشد ، قلعه اولاد قابل تطبيق با قلعه گردن يا ديوقلعه است كه در چپ جادهء فيروزكوه به طرف سوادكوه است . اگر خلاف اين مسير را طى كنيم يعنى از پل سفيد به طرف ورسك حركت كنيم ، دو قلهء نوكتيز كه دامنهء شمالى آن جنگل است ، ديده مىشود . بر قلهاى كه مسلط به جاده است ، قلعهاى قديمى است كه سه برج بر طرف شرقى آن ديده مىشود و آثار باروى آن هنوز باقى است . مصالح اصلى آجر و سنگ و گچ و آجرهاى قالب بزرگ است كه خود علامت قدمت اين قلعه است . در فاصلهء كمى از اين قلعه دو غار است كه در محل معروف به زندان است و ظاهرا روزى از آنها استفادهء زندان مىشده است . ( از آستارا تا استارآباد ، 4 / 421 - 428 ) . « گويند ديوسفيد نام راهدار و مرزبان مازندران را مقام بوده است . » ( سفارتنامه خوارزم ، 16 ) ( 1 ) . آثار سدى قديمى نزديك غارى در دست چپ تالار ، كه باقيماندهء ديوار آن در بدنهء غربى كوه بر جاى است ، ولى طرف شرقى را كوه برى كرده و راه شده است . ( از آستارا تا استارآباد ، 4 / 429 ) . ناصر الدين شاه در 1282 ه . ق . مىگويد : « سدى نيز در تنگهء اين دره ساخته بودهاند تا آبى كه از بالاى گردنه مىآيد ، آنجا جمع گشته ، كسى نتواند عبور نمايد ، لكن سد به كلى منهدم بود و از آثار مىنمود كه بناى محكمى بوده . » ( التدوين ، 33 ) . ( 2 ) . ارى , ( Oriyeh ) شايد آرو يا اوريم باشد . اوريم ( Urim ) از توابع سوادكوه بوده و 1850 متر از سطح دريا ارتفاع دارد و در دامنهء شرقى كوه اوريم و 2 كيلومترى غرب راه پل سفيد به فيروزكوه واقع شده است . ممكن است روستاى اوريم رودبار باشد كه سر راه فيروزكوه به پل سفيد و كنار رودخانه سرخآباد قرار دارد . اعتماد السلطنه آن را آريم نوشته است .